Introduction to Python
Ders 5: None, dict, set ve file
17 Kasım 2026, Salı, 18.00, E4
Nezih Arhan Tözenbilek
Hacettepe University, Department of Computer Engineering
IEEE Hacettepe University Student Branch, Güz 2026
Ders 5'in hedefi
Ders 5'in hedef programı
Python ne yazdırır?
def average(a, b):
return (a + b) / 2
x = average(3, 4)
print(x + 1)
4.543.5 4.5TypeError
average() 3.5'i return eder; x 3.5'i gösterir, x + 1 de 4.5 verir.
5A konuları
- 1. Local variable ve scopeframe,
NameError, Step Into - 2. None, print ve return
None,is None,return - 3. dict
{key: value},GRADE_POINTS,get() - 4. dict üzerinde for, items() ve sayma
counts.get(g, 0) + 1 - 5. set
set(),add(),&,-,|
1. Local variable ve scope
Function'ın kendi isimleri ve yaşadıkları yer.
Local variable (yerel değişken)
Müsvedde kağıdı
Local variable sınavdaki müsvedde kağıdı gibidir: call bitince toplanır, dışarı çıkmaz.
solve() adım adım
NameError ve local variable
def solve():
local = 5
solve()
print(local)
Function'da oluşan isim dışarıda yoktur; değeri dışarı return ile çıkar.
Traceback (most recent call last): File "…/python-kurs/example.py", line 5, in <module> print(local) ^^^^^NameError: name 'local' is not defined. Did you mean: 'locals'?
Scope (kapsam)
Local variable (2)
Function içinde ve dışında x
Parameter ve scope
add_one() adım adım
Bauer, Samelson ve stack (1957)
Call'ların frame'leri üst üste bir stack'te durur; fikir Bauer ve Samelson'dan.
Step Into ve Frames
F7 (Step Into) call'un içine girer; Frames listesi açık frame'leri gösterir.
2. None, print ve return
Bilinmeyen bir değeri tutmak.
Bilinmeyen piyasa değeri
Haaland'ın piyasa değerini bilmiyoruz. 0 yazarsak hiç para etmiyor demiş oluruz.
None
Ertelenen maç
None ertelenen maçın skoru gibidir; 0-0 ise oynanmış bir maçın skorudur.
NoneType
is None
market_value = None
print(market_value is None)
print(market_value == 0)
True False
None'ı is None ile kontrol ederiz.
is None ve if
market_value = None
if market_value is None:
print("Değeri bilinmiyor")
Değeri bilinmiyor
Bilinmeyen değer, hesaba girmeden önce if ile ayrılır.
TypeError ve None
market_value = None
print(150 + market_value)
Traceback (most recent call last): File "…/python-kurs/example.py", line 2, in <module> print(150 + market_value) ~~~~^~~~~~~~~~~~~~TypeError: unsupported operand type(s) for +: 'int' and 'NoneType'
None ile hesap yapılamaz.
Tony Hoare ve null reference (1965, 2009)
Hoare 1965'te null reference'ı ekledi; 2009'da ona "milyar dolarlık hatam" dedi.
return'süz function
def greet():
print("Afiyet olsun")
s = greet()
print(s)
Afiyet olsun None
return yazılmayan her function None döndürür.
Değiştiren method'lar ve None
Boş tepsi
return'süz function, "Afiyet olsun" yazıp ürün düşürmeyen otomat gibidir: elde None kalır.
print ve return
TypeError ve print
print ve return (2)
Function hesaplar ve return eder; ana program print eder.
def square(x):
return x * x
print(square(4))
16
Devam eden ders
Python ne yazdırır?
def calc(x):
print(x * x)
result = calc(4)
print(result)
16 None16 16None- Hata verir
calc 16'yı yazdırır ama bir şey döndürmez; result None'ı gösterir.
3. dict
Bir değeri adıyla bulmak
coefficient() ve tablo
dict (sözlük)
Key (anahtar) ve value
dict, kantindeki fiyat panosu gibidir: ürünün adı key, fiyatı value.
dict yazmak
<isim> = {<key>: <value>, <key>: <value>}
dict'ten okumak
<dict>[<key>]
dict'i yazdırmak
grades = {"MAT123": "C1", "FIZ127": "B2"}
print(grades)
print(type(grades), len(grades))
{'MAT123': 'C1', 'FIZ127': 'B2'}<class 'dict'> 2
Yazdırınca dict olduğu gibi görünür; len() çift sayısını verir.
dict'in kullanım alanları
Substitutions (xkcd 1288)
Soldaki her kelime bir key, sağdaki karşılığı onun value'su.
swaps = {"Space": "Spaaace"}
print(swaps["Space"])
Spaaace
dict ve set
Luhn ve hashing (IBM, 1953)
dict key'i baştan aramaz; key'den yerini hesaplar.
GRADE_POINTS
Büyük harfli isimler
MAX_GPA = 4.0
print(GRADE_POINTS["A1"] == MAX_GPA)
True
Hiç değişmeyecek değerlerin adı, PEP 8 geleneğiyle büyük harfle yazılır.
dict ve in
Boş dict ve eklemek
grades = {}
print(type(grades), len(grades))
grades["MAT123"] = "C1"
print(grades)
<dict>[<key>] = <value>
<class 'dict'> 0
{'MAT123': 'C1'}
Olmayan bir key'e atama yapılırsa dict'e yeni bir satır eklenir.
Değeri değiştirmek
Değeri değiştirmek (2)
Zam gelince usta yeni satır açmaz, eski fiyatın üstüne yazar.
Tekrar alınan ders
get()
<dict>.get(<key>, <yoksa bu değer>)
get() (2)
get(), annenin "ekmek yoksa simit al" demesi gibidir: aranan yoksa yedeği gelir.
get() (3)
KeyError
grades = {"MAT123": "C1", "FIZ127": "B2"}
print(grades["mat123"])
Traceback (most recent call last): File "…/python-kurs/example.py", line 2, in <module>2 print(grades["mat123"]) ~~~~~~^^^^^^^^^^3KeyError: 'mat123'1
Olmayan bir key KeyError verir; mat123 ile MAT123 farklıdır.
TypeError ve list key
4. dict üzerinde for, items() ve sayma
Bir dict'in bütün satırlarını dolaşmak
dict üzerinde for
items()
items() (2)
for <key ismi>, <value ismi> in <dict>.items():
Sayma
Sayma, sınıf başkanlığı seçimi gibidir: isim tahtada yoksa yazılır, sonra çizik atılır.
Sayma (2)
counts = {}
print(counts.get("B2", 0))
counts["B2"] = counts.get("B2", 0) + 1
print(counts)
get(g, 0), ilk kez görülen değer için 0 verir.
0
{'B2': 1}
<sayaç>[<değer>] = <sayaç>.get(<değer>, 0) + 1
Sayma (3)
F klavye (1955)
F klavyenin tuşları, Türkçede harflerin ne sıklıkla geçtiği sayılarak dizildi.
Kelime sayan spam filtreleri (2002)
Sayma ve KeyError
5. set
Her değeri bir kez tutmak
set (küme)
set (2)
set, gezdiğiniz iller haritası gibidir: Ankara'ya on kez gitseniz de bir kez boyanır.
Cantor'un küme tanımı (1895)
Kümenin elemanları birbirinden ayrıdır; aynı eleman iki kez bulunmaz.
set ve list
str, range, list, tuple, dict ve set
add() ve in
codes = ["MAT123", "BBM101", "BBM102"]
departments = set()
for code in codes:
departments.add(code[:3])
print(len(departments), "BBM" in departments)
2 True
Süslü parantezle set
letters = {"C1", "B2", "C1"}
print(len(letters), "B2" in letters)
2 True
set süslü parantezle de yazılır; tekrar eden değer yine bir kez sayılır.
&, - ve |
İki arkadaşın haritasında mine & friend ortak illeri, mine | friend hepsini, mine - friend yalnız sizinkileri verir.
University Website (xkcd 773)
Ortadaki bölge front & wanted: ikisinde de olan tek şey okulun tam adı.
front = {"foto", "haber", "tam ad"}
wanted = {"takvim", "tam ad"}
print(front & wanted)
{'tam ad'}
set ve TypeError
{} ve set()
print(type({}), type(set()))
<class 'dict'> <class 'set'>
{} boş bir dict'tir; boş set set() ile yazılır.
Python ne yazdırır?
s = {"BBM", "MAT", "BBM"}
e = {}
print(len(s), e == set())
2 False3 True2 True3 False
set BBM'yi bir kez tutar; {} boş bir dict'tir, boş set'e eşit değildir.
10 dakika ara
- 5A
- Scope, None, dict ve set
- 5B
- File okuma, file'a yazma ve Python'dan ilerisi
Sırada 5B
5B'nin hedefi
5B konuları
- 6. File okuma
with open(),strip(),split(";") - 7. File'a yazma
"w","a",write(),\n - 8. Hedef program
transcript.txt,report.txt, AGNO - 9. Python'dan ilerisimatplotlib, Flask, pygame
6. File okuma
Program bittikten sonra da kalan veri
File (dosya)
File (2)
Dosya okumak fotokopi çekmek gibidir: kopya memory'ye gelir, asıl kağıt diskte kalır.
.NORM Normal File Format (xkcd 2116)
Programın satır satır okuyabildiği file düz metindir: .txt gibi.
Dosyanın yeri
Şimdilik grades.txt, .py dosyasıyla aynı klasörde durmalı.
- 1python-kurs
- 2New (+), File
- 3grades.txt
with open()
with open(<dosya adı>, encoding="utf-8") as <isim>: <dosyayla çalışan satırlar>
Satır satır okumak
with open("grades.txt", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
print(line)
for, dosyanın satırlarını sırayla verir.
Satır sonu ve \n
with open("grades.txt", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
print(len(line))
12 12
strip()
with open("grades.txt", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
print(line.strip())
MAT123;4;C1 FIZ127;3;B2
strip(), satırın sonundaki \n'i siler.
LIGO'nun açık verisi
Kara delik sinyali bir metin dosyasında: her satırda bir sayı, 32 saniyede 131072 satır.
131072 32.0
Kendi kodunu okuyan program
split()
with open("grades.txt", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
code, credits, grade = line.strip().split(";")
print(code, int(credits) * 2, grade)
MAT123 8 C1 FIZ127 6 B2
encoding="utf-8"
open(<dosya adı>, encoding="utf-8")
encoding="utf-8" (2)
encoding, F klavye ile Q klavye gibidir: yazanla okuyan aynı düzeni kullanmalıdır.
Mojibake
with open("names.txt", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
print(line.strip())
with open("names.txt", encoding="cp1254") as f:
for line in f:
print(line.strip())
Büşra Melikşah Büşra MelikÅŸah
UTF-8 ile yazılmış bir file cp1254 ile okununca Büşra, Büşra olur.
Dosya modları
open(<dosya adı>, "r", encoding="utf-8")
Dosya modları (2)
r sayfayı okur, w sayfayı yırtıp baştan yazar, a kaldığı satırdan sürer.
Dosyadan dict'e
grades = {}
with open("grades.txt", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
code, credits, grade = line.strip().split(";")
grades[code] = grade
print(grades)
{'MAT123': 'C1', 'FIZ127': 'B2'}
Her satır dict'e bir çift olur; boş dict döngüden önce kurulur.
Dosyadan dict'e (2)
FileNotFoundError
with open("missing.txt", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
print(line)
Traceback (most recent call last): File "…/python-kurs/example.py", line 1, in <module>2 with open("missing.txt", encoding="utf-8") as f: ~~~~^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^3FileNotFoundError: [Errno 2] No such file or directory: 'missing.txt'1
Dosya yoksa ya da başka klasördeyse bu hata gelir.
try ve FileNotFoundError
name = "missing.txt"
try:
with open(name, encoding="utf-8") as f:
for line in f:
print(line.strip())
except FileNotFoundError:
print(name, "bulunamadı")
Ders 4'teki try burada da çalışır: program mesajla devam eder.
missing.txt bulunamadı
try ve FileNotFoundError (2)
7. File'a yazma
Memory'deki sonucu diskteki bir file'a kaydetmek.
File'a yazmak
Kaydetmek
Program bitince memory boşalır; yalnızca file'a yazılan sonuç kalır.
report.txt, log.txt, history.txt
open() ve "w"
with open(<dosya adı>, "w", encoding="utf-8") as <isim>: <isim>.write(<str>)
open() ve "w" (2)
"w", "Üzerine yazılsın mı?" diye sormayan bir Kaydet düğmesi gibidir.
write()
with open("report.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
f.write("AGNO: 3.08\n")
write() ekrana değil, file'a yazar.
write() ve \n
with open("codes.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
f.write("MAT123")
f.write("FIZ127")
with open("codes.txt", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
print(line.strip())
MAT123FIZ127
write() ve \n (2)
with open("codes.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
f.write("MAT123\n")
f.write("FIZ127\n")
with open("codes.txt", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
print(line.strip())
MAT123 FIZ127
print() ve write()
"w" modu
with open("log.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
f.write("spam\n")
with open("log.txt", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
print(line.strip())
"a" modu
with open(<dosya adı>, "a", encoding="utf-8") as <isim>: <isim>.write(<str>)
"a" modu (2)
with open("log.txt", "a", encoding="utf-8") as f:
f.write("spam\n")
with open("log.txt", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
print(line.strip())
Project penceresinde file
Yazılan file, .py dosyasıyla aynı klasörde görünür.
- 1python-kurs
- 2log.txt
- 3Reload All from Disk
write() ve TypeError
Unix'te text file ve fopen() (1974)
"r", "w" ve "a" harfleri C dilinin fopen() function'ından geliyor.
open("log.txt", "a", encoding="utf-8")
Python ne yazdırır?
with open("test.txt", "w",
encoding="utf-8") as f:
f.write("bir")
print("iki")
f.write("üç\n")
birikiüçbir iki üçiki- Hiçbir şey
Ekrana yalnızca print yazar; iki write test.txt'ye gider.
8. Hedef program
Beş haftanın parçaları tek bir programda
Ders 1'deki söz
Ders 5'in hedef programı
Ders 5'in hedef programı (2)
Beş ders
On type
9. Python'dan ilerisi
Kursun bittiği yerden açılan kapılar
Altı kapı
Veri ve grafik
import matplotlib.pyplot as plt
codes = ["MAT123", "FIZ127",
"BBM101", "TKD103"]
points = [2.50, 3.00, 3.50, 3.75]
plt.rcParams["font.size"] = 24
plt.figure(figsize=(4.6, 3.8))
plt.barh(codes, points,
color="#49B0D7")
plt.axvline(3.08, color="#181C3E",
linewidth=3)
plt.title("Katsayılar ve AGNO")
plt.savefig("grades.png", dpi=200,
bbox_inches="tight")
Aynı notlar, matplotlib ile bir grafikte.
Python for Everybody (Ek kaynaklar)
PyPI ve Cheese Shop (2002)
Kurulumla gelmeyen paketler PyPI'dadır; eski takma adı Cheese Shop, bir Monty Python skecidir.
pip install matplotlib
Otomasyon
latest_grade = {"MAT123": "C1", "FIZ127": "B2",
"BBM101": "A3", "TKD103": "A2"}
for code, grade in latest_grade.items():
name = f"{code}.txt"
with open(name, "w", encoding="utf-8") as f:
f.write(f"{code} {grade}\n")
print(len(latest_grade), "file yazıldı")
4 file yazıldı
Dört derse dört file; yüz derse de aynı loop yeter.
Automate the Boring Stuff (Ek kaynaklar)
Dersten sonra izlemek isteyenlere
- scope
- MIT OCW, Decomposition, Abstraction, and Functions
- dict
- PY4E, Dictionaries
- set
- Computerphile, Hash Sets
- File
- CS50P, File I/O
- Belgesel
- Python: The Documentary
İsteğe bağlı; bağlantılar Ek kaynaklar sayfasında.
Artık neler yapabiliyorsunuz
- 1Problemi adım adım koda çevirmek
- 2Error message okuyup düzeltmek
- 3dict ve set ile bulmak ve saymak
- 4Dosyadan okuyup dosyaya yazmak
Çalışma soruları
Dersten sonra kendi başınıza: önce soruyu çözün, tıklayınca cevap gelir.
Python ne yazdırır?
def f(x):
x = x + 1
return x
x = 5
y = f(x)
print(x, y)
6 65 5NameError5 6
Parameter x, call'un içinde ayrı bir isimdir; dönen 6 y'ye bağlanır.
Python ne yazdırır?
def calc(x):
return x * x
result = calc(4)
print(result)
16 None16None- Hata verir
calc 16'yı return eder; ekrana yalnızca son satırdaki print yazar.
Python ne yazdırır?
grades = {"MAT123": "C1"}
grades["BBM101"] = "F3"
grades["BBM101"] = "A3"
print(len(grades), grades["BBM101"])
3 A32 F3KeyError2 A3
Var olan bir key'e atama value'nun üstüne yazar; dict'te 2 key var.
Python ne yazdırır?
counts = {}
for c in ["B", "B", "M"]:
counts[c] = counts.get(c, 0) + 1
print(counts["B"], len(counts))
1 22 22 3KeyError
get(c, 0) ilk B'de 0, ikinci B'de 1 verir; iki farklı harf, iki key.
Python ne yazdırır?
points = {"A1": 4.0, "B1": 3.25}
print("A1" in points, 4.0 in points)
True TrueFalse TrueKeyErrorTrue False
dict üzerinde in yalnızca key'lere bakar; 4.0 bir value'dur.
Python ne yazdırır?
name = "grades.txt"
with open(name, encoding="utf-8") as f:
for line in f:
parts = line.strip().split(";")
print(parts[0], len(parts))
MAT123 11 FIZ127 11MAT123 3 (boş satır) FIZ127 3MAT123 3 FIZ127 3M 3 F 3
strip() \n'i siler, split(";") 3 parça yapar; parts[0] ders kodudur.