Ders 4, Introduction to Python, IEEE Hacettepe

Ders 4'ün hedefi

Bu dersin sonunda bütün transkripti tek bir isimde tutup AGNO'yu hesaplayacaksınız.

Ders 4'ün hedef programı


transcript = [
    ("MAT123", 4, "C1"),
    ("FIZ127", 3, "B2"),
    ("TKD103", 2, "A2"),
    ("BBM101", 3, "A3"),
]
print(f"{len(transcript)} ders, AGNO: {gpa(transcript):.2f}")
code = input("Yeni dersin kodu: ").strip().upper()
credits = ask_int("Kredi: ")
letter = input("Harf notu: ").strip().upper()
transcript.append((code, credits, letter))
print(f"{len(transcript)} ders, son ders {transcript[-1][0]}")
print(f"AGNO: {gpa(transcript):.2f}")

Python ne yazdırır?


code = "FIZ127"
print(code[:3], code[-3:], code[1])

FIZ1 127 I
FIZ 127 I
FIZ 27 I
FIZ 127 F

4A konuları

1. List[ ], index, len(), + ve *
2. List üzerinde for ve split()for, sum(), split()
3. List'i değiştirmekappend(), remove(), pop(), sort()
4. Tuple ve unpacking( ), course[0], x, y = (3, 4)
5. Object, mutable, immutable ve aliasingb = a, copy(), ==, is

1. List

Birçok değeri tek bir isimle tutmak

List (liste)


grades = ["C1", "B2", "A2"]
print(grades)

Genel biçim

<isim> = [<değer>, <değer>, <değer>]

Çıktı

['C1', 'B2', 'A2']

List, birçok değeri sırayla tek bir isim altında tutar.

Item (eleman) ve collection (torba)


grades = ["C1", "B2", "A2"]
print(type(grades), len(grades))

Çıktı

<class 'list'> 3

List'teki her değer bir item'dır; list bir collection'dır.

List'in kullanım alanları

Üç ders üç isim ister; tek bir list her sayıda notu tutar.

McCarthy ve LISP (1958)

McCarthy'nin LISP'inde (LISt Processor) verinin temel biçimi list'ti.

Data types

value

Numbers(sayılar)
1. Integral
  - int7
  - boolTrue
2. Real
  - float3.5
Sequences(diziler)
1. Immutable
  - str"7"
  - rangerange(3)
  - tuple(3, 4)
2. Mutable
  - list[1, 2]
Set types(kümeler)
- setDers 5
Mappings
- dictDers 5
None
- NoneTypeDers 5

bu derstedaha öncesonraki derslerde

List ve index


grades = ["C1", "B2", "A2"]
print(grades[0], grades[-1])
print(len(grades))

Çıktı

C1 A2
3

List'te de index 0'dan başlar; -1 son item'dır.

List ve index (2)


grades = ["C1", "B2", "A2"]
print(grades[1:], "B2" in grades)

Çıktı

['B2', 'A2'] True

Slicing ve in, str'deki gibi çalışır.

Dil sıralaması bir list olarak


top_languages = ["Python", "Java",
                 "C++", "SQL", "C#"]
print(top_languages[0])
print(top_languages[-1])

Çıktı

Python
C#

Veri: IEEE Spectrum, “The Top Programming Languages 2025” (Stephen Cass, 23 Eylül 2025), Spectrum sıralaması.

IEEE Spectrum 2025 sıralaması bir list olsaydı, Python index 0'da dururdu.

+ ve * ile list


print([1, 2] + [3])
print(["spam"] * 3)

Çıktı

[1, 2, 3]
['spam', 'spam', 'spam']

+ iki list'i arka arkaya ekler; * tekrarlar.

Messi'nin Ballon d'Or yılları

Lionel Messi beyaz bir tişörtle kanepede oturmuş, önündeki alçak masada duran altın Ballon d'Or kupalarına bakıyor. — Fotoğraf: Florent Torchut, “Lionel MESSI Florent TORCHUT”, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Kırpıldı.

Messi sekiz kez Ballon d'Or kazandı; yılları tek bir list'te.


ballon_dor = [2009, 2010, 2011,
              2012, 2015, 2019,
              2021, 2023]

Ballon d'Or ve len()


ballon_dor = [2009, 2010, 2011,
              2012, 2015, 2019,
              2021, 2023]
print(len(ballon_dor))
print(len("2009"))

Çıktı

8
4

len(), list'te item sayısını verir; str'de karakter sayısını.

İlk ve son Ballon d'Or


ballon_dor = [2009, 2010, 2011,
              2012, 2015, 2019,
              2021, 2023]
print(ballon_dor[0], ballon_dor[-1])
print(ballon_dor[7])

Çıktı

2009 2023
2023

İlk item index 0'da; son item'ın index'i len() - 1, yani 7.

Ballon d'Or ve slicing


ballon_dor = [2009, 2010, 2011,
              2012, 2015, 2019,
              2021, 2023]
print(ballon_dor[0:4])
print(ballon_dor[0:3])

Çıktı

[2009, 2010, 2011, 2012]
[2009, 2010, 2011]

[0:4] index 0, 1, 2 ve 3'ü alır; bitiş dahil değildir.

IndexError

Son index len(grades) - 1, yani 2'dir.

2. List üzerinde for ve split()

List'i dolaşmak ve bir satırı parçalara ayırmak

List üzerinde for


grades = ["C1", "B2", "A2"]
for letter in grades:
    print(letter)

Genel biçim

for <isim> in <list>:
    <satırlar>

Çıktı

C1
B2
A2

for, list'in item'larını sırayla tek tek verir.

List üzerinde for (2)

List ve accumulator


scores = [70, 85, 90]
total = 0
for score in scores:
    total += score
print(total)

Çıktı

Ders 3'teki accumulator, list üzerinde de aynı çalışır.

sum() ve len()


scores = [70, 85, 90]
print(sum(scores), len(scores))
print(sum(scores) / len(scores))

Çıktı

245 3
81.66666666666667

sum() toplamı, len() item sayısını verir.

split()


print("MAT123 4 C1".split())

Genel biçim

<str>.split()

Çıktı

['MAT123', '4', 'C1']

split() str'yi boşluklardan bölüp list verir.

split() (2)


print("MAT123;4;C1".split(";"))

Genel biçim

<str>.split(<ayırıcı>)

Çıktı

['MAT123', '4', 'C1']

Parantezin içine başka bir ayırıcı yazılabilir.

split() (3)

split(), kağıt şeridini boşluklardan kesen makas gibidir; her parça yine str'dir.

Busa ve Index Thomisticus (1946-1980)

Roberto Busa 2006'da Gallarate'te; arkasındaki raflarda Index Thomisticus ciltleri. — Fotoğraf: Antonio G Colombo, “Roberto busa e index thomisticus”, Wikimedia Commons, CC0 1.0.

Busa'nın ilk adımı her cümleyi kelimelere ayırmaktı.

Python'da


verse = "in principio erat verbum"
words = verse.split()
print(words[1], len(words))

Çıktı

principio 4

split() ve type conversion


parts = "MAT123 4 C1".split()
print(parts[1] * 2)
print(int(parts[1]) * 2)
print(parts[0][:3])

Çıktı

44
8
MAT

split()'in parçaları str'dir; sayı için int() gerekir.

split() ve TypeError

Bir str'ye int eklenemez; toplamadan önce int() ile çevirmek gerekir.

3. List'i değiştirmek

Bir list'i yerinde değiştiren işlemler

Mutable (değiştirilebilir)


grades = ["C1", "B2", "A2"]
grades[0] = "B1"
print(grades)

Çıktı

['B1', 'B2', 'A2']

List mutable'dır: bir item'a yeni değer atanabilir.

Mutable (2)

Geçersiz	Geçerli
`code = "BBM101"`	`grades = ["C1", "B2", "A2"]`
`code[0] = "C"`	`grades[0] = "B1"`
`TypeError: 'str' object does not support item assignment`	`['B1', 'B2', 'A2']`

str immutable'dır; list mutable'dır.

Mutable (3)

List kurşun kalemle yazılmış gibidir, silip düzeltilir; str ise tükenmez kalemle yazılmıştır.

Eratosthenes'in eleği ve Horsley (1772)

Horsley'in 1772 tarihli makalesinden tablo: 3'ten 157'ye kadar tek sayılar altı satırda dizili; 9, 15, 21, 25 gibi bileşik sayıların üstü çizilmiş, asallar çizilmeden kalmış. — Görsel: Samuel Horsley, Philosophical Transactions 62 (1772), s. 334, “Formula. or, The Sieve of Eratosthenes …”, Wikimedia Commons, kamu malı. Kırpıldı.

Horsley'in tablosunda sayılar bir kez yazılır; katların üstü yerinde çizilir.

Python'da


is_prime = [True] * 10
for k in range(4, 10, 2):
    is_prime[k] = False
print(is_prime[4], is_prime[7])

Çıktı

False True

append()


grades = ["C1", "B2"]
grades.append("A2")
print(grades)

Çıktı

['C1', 'B2', 'A2']

Genel biçim

<list>.append(<değer>)

append(), list'in sonuna bir item ekler.

Ballon d'Or ve append()

2023'teki sekizinci ödül, append() ile list'in sonuna eklenir.


ballon_dor = [2009, 2010, 2011, 2012,
              2015, 2019, 2021]
ballon_dor.append(2023)
print(len(ballon_dor), ballon_dor[-1])

Çıktı

8 2023

insert()


grades = ["C1", "B2", "A2"]
grades.insert(1, "D")
print(grades)

Çıktı

['C1', 'D', 'B2', 'A2']

insert(1, "D"), "D"yi index 1'e koyar; sonrakiler bir sağa kayar.

remove()


grades = ["C1", "D", "B2", "A2"]
grades.remove("B2")
print(grades)

Çıktı

['C1', 'D', 'A2']

remove("B2"), değeri "B2" olan ilk item'ı siler.

pop()


grades = ["C1", "D", "A2"]
last = grades.pop()
print(grades, last)

Çıktı

['C1', 'D'] A2

pop() son item'ı çıkarır ve onu geri verir.

sort()


grades = ["C1", "A2", "B1"]
grades.sort()
print(grades)

Çıktı

['A2', 'B1', 'C1']

sort(), list'i küçükten büyüğe, yerinde sıralar.

sort() ve Türkçe harfler

sort() harfleri Unicode numarasına göre dizer; Ç ve İ, Z'den sonra gelir.

Değiştiren method'ların sonucu

append, insert, remove ve sort aynı list'i değiştirir, yeni bir list vermez.

Değiştiren method'ların sonucu (2)

Odanızı toplamak size yeni bir oda vermez; sort() da aynı list'i düzenler.

Boş list'e eklemek

Önce boş bir list, sonra loop içinde append().

remove() ve ValueError

remove() list'te olmayan bir item'ı silemez.

4. Tuple ve unpacking

Alanları sabit kayıtlar

Tuple (demet)


course = ("MAT123", 4, "C1")
print(course)
print(type(course))

Çıktı

('MAT123', 4, 'C1')
<class 'tuple'>

Tuple, değiştirilemeyen bir kayıttır; parantezle yazılır.

Tuple (2)


course = ("MAT123", 4, "C1")
print(course[0], len(course))
print(course[1] * 2)

Çıktı

MAT123 3
8

Index ve len(), tuple'da da çalışır.

List ve tuple

Çoğalıp değişen benzer item'lar için list; alanları sabit tek kayıt için tuple.

List ve tuple (2)

Bracket Symbols tablosu: her parantez çiftinin yanında uydurma bir anlam; ( ) normal parantez, [ ] daha güvenli, { } pahalı, sağda iç içe parantezler için Python function'ları anlaşamıyor. — xkcd 2954: Bracket Symbols, Randall Munroe, CC BY-NC 2.5, https://xkcd.com/2954/

Python'da her parantez çiftinin tek ve kesin bir anlamı var.


print(type([1, 2]), type((1, 2)))

Çıktı

<class 'list'> <class 'tuple'>

str, range, list ve tuple

Dördü de sequence; yalnızca list değiştirilebilir.

Unpacking


course = ("MAT123", 4, "C1")
code, credits, letter = course
print(code, credits * 2)

Çıktı

MAT123 8

Unpacking, bir tuple'ın item'larını tek satırda ayrı isimlere atar.

Descartes'ın x ve y'si (1637)

Descartes'ın 1637 tarihli La Géométrie'sinin 321. sayfası: üstte G, A, B, C, K, L harfleriyle etiketli doğrular ve noktalı bir eğri; altta CB ve BA uzunluklarına y ve x adını verdiği Fransızca metin. — Görsel: René Descartes, La Géométrie (Leiden, 1637), s. 321; tarama Bibliothèque nationale de France / Gallica, “Descartes - Discours de la méthode, éd. 1637”, Wikimedia Commons, kamu malı. Boyutu küçültüldü.

Descartes, bir noktayı belirleyen iki uzunluğa y ve x adını verdi.

Python'da


x, y = (3, 4)
print(x, y, (3, 4) == (4, 3))

Çıktı

3 4 False

Tuple'lardan oluşan list

Transkript, tuple'lardan oluşan bir list; for satırı her tuple'ı açar.

Tuple ve TypeError

Tuple'ın bir item'ına yeni değer atanamaz.

Tuple ve TypeError (2)

Tuple otobüs bileti gibidir: alanlar basılıdır, değişiklik için yeni bilet kesilir.

Unpacking ve ValueError

İsim sayısı item sayısına eşit olmalı.

5. Object, mutable, immutable ve aliasing

İsimler, object'ler ve aralarındaki oklar

backup = transcript

Satırı backup'a ekledik; transcript da üç satır oldu.

Object (nesne)


x = 5
grades = ["C1", "B2"]
print(type(x), type(grades))

Çıktı

<class 'int'> <class 'list'>

Python'da her değer bir object'tir; her object'in bir type'ı vardır.

Reference (referans)

İsim object'i içinde tutmaz, onu gösterir; bu oka reference denir.

int ile reassignment

x = x + 1 yeni bir int yapar; y eski 5'i göstermeye devam eder.

Aliasing

İki isim aynı list'i gösterirse, birinden yapılan değişiklik ötekinden de görünür.

Aliasing (2)

Aliasing, aynı oyuncuya iki bant takmaktır: b'nin oyuncusuna ne olursa a'nınkine de olur.

backup = transcript (2)

List üzerinde for ve isim

Loop'taki isme yeni değer atamak list'i değiştirmez.

copy()

copy() yeni ve ayrı bir list yapar; birindeki değişiklik ötekine geçmez.

== ve is

== değerleri kıyaslar: equality (eşitlik). is, aynı object mi diye sorar: identity (kimlik).

Mutable ve immutable

value

Numbers(sayılar)
1. Integral
  - int7
  - boolTrue
2. Real
  - float3.5
Sequences(diziler)
1. Immutable
  - str"7"
  - rangerange(3)
  - tuple(3, 4)
2. Mutable
  - list[1, 2]
Set types(kümeler)
- setDers 5
Mappings
- dictDers 5
None
- NoneTypeDers 5

bu derstedaha öncesonraki derslerde

Liskov ve CLU (1979)

Barbara Liskov 2010'da: kıvırcık kısa saçlı, çiçek desenli gömlekli. — Fotoğraf: Kenneth C. Zirkel, “Barbara Liskov MIT computer scientist 2010”, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0. Boyutu küçültüldü.

Liskov'un CLU dilinde atama object'i kopyalamaz; iki isim aynı object'i paylaşır.

Python'da


a = [4, 3]
b = a
b.append(2)
print(a, a is b)

Çıktı

[4, 3, 2] True

Python ne yazdırır?


a = [1, 2]
b = a
c = [1, 2]
b.append(3)
print(a == c, a is b)

True True
False True
True False
False False

10 dakika ara

4A: List, tuple, mutable, immutable ve aliasing
4B: try, except, import, module, function ve return value

Sırada 4B

4B'nin hedefi

Bu yarının sonunda 4A'nın başında çalışan AGNO programını kendiniz yazabileceksiniz.

4B konuları

6. try, except ve exceptiontry, except ValueError, while True
7. import ve moduleimport math, import random, import this
8. def, call ve parameterdef, say_hello("Yusuf"), pass
9. Return valuereturn, call'un yerine geçen değer

6. try, except ve exception

Hatalı girdide programı durdurmadan devam etmek

int(input()) ve ValueError


credits = int(input("Kredi: "))
print(credits * 2)

Kullanıcı dört yazınca program durur; ikinci satır hiç çalışmaz.

Software Testing Day (xkcd 2928)

İki kişi konuşuyor: test mühendisinin bayram planı, zamanlama sistemi çökmezse. Altında: Software Testing Day her eksi 1 yılda bir, Ocak'ın 0'ında, saat 25:71'de kutlanır. — xkcd 2928: Software Testing Day, Randall Munroe, CC BY-NC 2.5, https://xkcd.com/2928/

Test mühendisleri programları böyle girdilerle dener.

Exception (sıra dışı durum)

Program çalışırken ortaya çıkan hataya exception denir.

Exception (2)

Exception'ın adını traceback'in son satırı söyler.

try / except


try:
    credits = int(input("Kredi: "))
    print("Kredi alındı")
except ValueError:
    print("Tam sayı girin.")
print("Program devam ediyor")

Genel biçim

try:
    <riskli satırlar>
except <exception adı>:
    <exception çıkınca yapılacaklar>

Çıktı

Kredi: dört
Tam sayı girin.
Program devam ediyor

try riskli satırları çalıştırır; except, adı verilen exception'ı yakalar.

try / except (2)

Hata çıkınca try'ın kalanı atlanır; akış except'e geçer.

try / except (3)

Yalnızca girdi değişti: 4 yazılınca except hiç çalışmaz.

try / except (4)

Debugger'da try

Step Over ile hata satırından except satırına atlandığı görülür.

LBYL ve EAFP


code = "BBM101"
i = 6
if i < len(code):
    print(code[i])
else:
    print("Böyle bir indis yok.")
try:
    print(code[i])
except IndexError:
    print("Böyle bir indis yok.")

Çıktı

Böyle bir indis yok.
Böyle bir indis yok.

if önce bakar, try önce dener; ikisi aynı satırı yazar.

Girdiyi yeniden sormak


while True:
    try:
        credits = int(input("Kredi: "))
        break
    except ValueError:
        print("Tam sayı girin.")
print("Kredi:", credits)

Çıktı

Kredi: dört
Tam sayı girin.
Kredi: 4
Kredi: 4

while True, try, break ve except: doğru girdi gelene kadar sorulur.

Girdiyi yeniden sormak (2)

int() başarılı olursa break; ValueError çıkarsa mesaj ve yeniden soru.

Traceback'i okumak

Traceback alttan yukarı okunur; mavi bağlantı hatalı satıra götürür.

1exception'ın adı
2mavi bağlantı

except ValueError ve NameError

except'ten sonra exception'ın adı her zaman yazılır.

Adsız except ve bekçi

Adı yazılmayan except, her tıkırtıya "kedidir" diyen bekçi gibidir: asıl sorunu kaçırır.

Python ne yazdırır?


try:
    x = int("3.5")
    print("A")
except ValueError:
    print("B")

B
A
A B
ValueError

7. import ve module

Başkasının yazdığı kodu kullanmak

Module (modül)

Module, başkasının yazıp denediği kodu tutan bir .py dosyasıdır.

Library (kütüphane)

Library, birlikte gelen module'lerin topluluğudur; Python'la gelene standard library denir.

Python'la gelen module'ler

Python'un anlayışı batteries included: math ve random gibi yaklaşık 200 module kurulumla gelir.

import


import math
print(math.pi)

Çıktı

3.141592653589793

import math, math module'ünü programa getirir.

math.sqrt()

math.sqrt(16), print() gibi parantezle çalışır ve 4.0 değerini verir.

NameError ve import


print(math.sqrt(16))

import yazılmazsa math ismi yoktur; Python bunu error message'ta söyler.

Çıktı

Traceback (most recent call last):  File "…/python-kurs/example.py", line 1, in <module>    print(math.sqrt(16))          ^^^^NameError: name 'math' is not defined. Did you forget to import 'math'?

Random Number (xkcd 221)

Tek satırlık C benzeri kod: getRandomNumber her seferinde 4 döndürüyor, yorumda adil bir zar atışıyla seçildiği yazıyor. — xkcd 221: Random Number, Randall Munroe, CC BY-NC 2.5, https://xkcd.com/221/

Bir kez atılıp koda yazılan zar artık rastgele değildir.

import random

random.randint(1, 6) iki ucu da verebilir; range(1, 6) ise 6'yı vermez.

Tavla zarı

random.randint(1, 6) tavla zarı gibidir: 6 da gelir, yoksa düşeş hiç olmazdı.

52 kartlık deste


import math
ways = math.factorial(52)
print(len(str(ways)), "basamak")

Çıktı

68 basamak

52 kart, 52 faktöriyel farklı sırada dizilebilir; bu sayı 68 basamaklıdır.

52 kartlık deste (2)


import math
seconds = 60 * 60 * 24 * 365 * 13800000000
shuffles = 8000000000 * seconds
print(shuffles)
print(math.factorial(52) // shuffles)

Çıktı

348157440000000000000000000023167155402723514560441574035127259373026

Herkes evrenin başından beri saniyede bir deste karıştırsaydı, 52 faktöriyele yine yaklaşamazdı.

Ingenuity ve açık kaynak (2021)

Mars yüzeyinde duran küçük Ingenuity helikopteri; Perseverance aracının kamerasıyla 5 Nisan 2021'de çekilmiş. — Fotoğraf: NASA/JPL-Caltech/ASU/MSSS, “Mastcam-Z Gives Ingenuity a Close-up”, Wikimedia Commons, kamu malı. Boyutu küçültüldü.

Mars helikopteri Ingenuity'de kullanılan açık kaynak projeler arasında Python, NumPy ve Matplotlib vardı.

ModuleNotFoundError


import math
import numpy

Çıktı

Traceback (most recent call last):  File "…/python-kurs/example.py", line 2, in <module>    import numpyModuleNotFoundError: No module named 'numpy'

Kurulu olmayan bir module import edilemez.

import this

import this, Tim Peters'ın Python için yazdığı 19 ilkeyi, Zen of Python'u yazdırır.

import antigravity

import antigravity gerçek bir module'dür; çalışınca tarayıcıda xkcd 353'ü açar.


import antigravity

EDSAC'ın subroutine library'si (1949-1951)

1948'de EDSAC'ta W. Renwick öne eğilmiş, elindeki delikli kağıt şeridi düzeltiyor; şerit soldaki tahta gövdeli şerit okuyucunun üzerinden geçiyor, önünde kağıdına sayılar basılmış Creed teleprinter. — Fotoğraf: Copyright Computer Laboratory, University of Cambridge. Reproduced by permission. “EDSAC (20)”, Wikimedia Commons, CC BY 2.0 UK.

EDSAC'ın programcıları denenmiş kod parçalarını kağıt şeritlerde bir library'de topladı.

AttributeError ve dosya adı

Module adını taşıyan dosya önce import edilir.

8. def, call ve parameter

Kendi function'ımızı yazmak

Function (fonksiyon)

Function, isim verilmiş ve çağrılınca çalışan bir kod block'udur.

Function (2)

Bir işi bir kez yazıp isimle çağırırız; değişiklik tek yerde yapılır.

Kantinde tost

Kantinde "bir tost" demek yeter; tostun nasıl yapıldığını her seferinde anlatmazsınız.

Call (çağrı)

Call, function'ın gövdesini çalıştırır; sonra akış call'dan sonraki satıra döner.

Call adım adım

def tek başına

def yalnızca tanımlar; call yoksa gövde hiç çalışmaz.

Parameter (parametre)

Parameter, call anında argument'ın atandığı isimdir: name = "Yusuf".

Birden çok parameter

Argument'lar parameter'lara sırayla atanır.

Birden çok parameter (2)

Sıra karışırsa Python hata vermez; yanlış satırı yazar.

Optik form

Argument'lar optik form gibi sırayla okunur; kaydırırsanız her cevap yanlış soruya gider.

The General Problem (xkcd 974)

Üç panel: yemek masasında biri tuzu istiyor, karşısındaki her türlü sosu uzatacak bir sistem geliştirdiğini, uzun vadede zaman kazandıracağını söylüyor; yirmi dakika geçmiş. — xkcd 974: The General Problem, Randall Munroe, CC BY-NC 2.5, https://xkcd.com/974/

Parameter, function'ın yalnızca gerçekten değişen kısmı için yazılır.

Euler ve f(x) yazımı (1734)

Leonhard Euler'in 1753 tarihli portresi: başında kumaş bir başlık, üzerinde mavi çizgili bir giysi, yüzü sola dönük. — Görsel: Jakob Emanuel Handmann, Leonhard Euler portresi (1753), Kunstmuseum Basel. “Leonhard Euler - Jakob Emanuel Handmann (Kunstmuseum Basel)”, Wikimedia Commons, Kamu malı (PD-art-old-100-expired). Boyutu küçültüldü.

Matematikteki f(x) yazımı Euler'den gelir; def square(x): aynı biçimdedir.

polygon() ile çizim

Aynı function, farklı argument'larla üçgen, kare ve altıgen çizer.


import turtle

def polygon(sides, size, color):
    turtle.pencolor(color)
    for i in range(sides):
        turtle.forward(size)
        turtle.left(360 / sides)

polygon(3, 100, "red")
polygon(4, 100, "blue")
polygon(6, 100, "green")
turtle.done()

polygon() ile çiçek

polygon() 36 kez çağrılınca bu çiçek ortaya çıkar.


colors = ["red", "orange",
          "gold", "green",
          "blue", "teal"]
for i in range(36):
    color = colors[i % 6]
    polygon(6, 100, color)
    turtle.left(10)

TypeError ve eksik argument

Her parameter'a bir argument gerekir; yoksa TypeError.

NameError ve call sırası

Önce def, sonra call: Python yukarıdan aşağı okur.

pass

pass hiçbir şey yapmaz; boş bir gövdenin yerini tutar.

9. Return value

Function'dan bir değer geri almak

Return value (dönüş değeri)

return, bir değeri call'un yapıldığı yere geri gönderir.

Return value (2)

Call, döndürdüğü değerle yer değiştirir.

Otomat

Return value, otomatın tepsiye düşürdüğü ürün gibidir: call'un yerini o alır.

Return value ve expression

Return value bir expression'ın içinde kullanılabilir: önce call, sonra + 1.

bool döndüren function


def has_passed(grade_point):
    return grade_point >= 1.75

if has_passed(2.5):
    print("geçti")

Çıktı

geçti

bool döndüren bir call, if'in şartı olabilir.

return ve loop

return, loop'un içinde de function'ı o anda bitirir.

first_passing() adım adım

ask_int()


def ask_int(prompt):
    while True:
        try:
            number = int(input(prompt))
            return number
        except ValueError:
            print("Tam sayı girin.")

credits = ask_int("Kredi: ")
print(credits * 2)

Çıktı

Kredi: üç
Tam sayı girin.
Kredi: 3
6

Sayı gelince return hem loop'u hem function'ı bitirir.

Wheeler jump (EDSAC, 1949-1952)

Cambridge Matematik Laboratuvarı ekibi, Mayıs 1949: üç sıra halinde poz veren yirmi kişi; ön sırada ortada Maurice Wilkes, sağdan ikinci gözlüklü ve açık yakalı David Wheeler. — Fotoğraf: Copyright Computer Laboratory, University of Cambridge. Reproduced by permission. “EDSAC (14)”, Wikimedia Commons, CC BY 2.0 UK.

EDSAC'ta call'dan geri dönmenin yolunu David Wheeler buldu; Python bunu kendisi yapar.

SyntaxError ve return


return 5

Çıktı

  File "…/python-kurs/example.py", line 1    return 5    ^^^^^^^^SyntaxError: 'return' outside function

return yalnızca bir function'ın gövdesinde yazılabilir.

Python ne yazdırır?


def f():
    return 1
    print("A")

print(f())

1 A
A 1
1
A

Ders 4'ün hedef programı (2)

Ödev 4

Ödev 4, odev4.py dosyasıdır; reposundaki README bu haftanın kodlarını özetler.

Son gün: 15 Kasım Pazar, 23.59

Form: forms.gle/eMHjvPfSRP9cp1JH7

Ders sonrası videolar

4A: Corey Schafer, Lists, Tuples, and Sets
4A, derinlemesine: Ned Batchelder, Facts and Myths about Python names and values (PyCon 2015)
4B: CS50P, Lecture 3, Exceptions (try, except, yeniden sorma)
4B: CS50P, Lecture 4, Libraries (import, random)
4B: Chuck Severance, PY4E Functions

Bugün neler yapabiliyorsunuz

1Birçok değeri tek bir list'te tutup değiştirmek
2Bir kaydı tuple ile tutup unpacking ile açmak
3İki ismin aynı list'i gösterdiğini fark etmek
4Hatalı girişi try/except ile yakalamak
5Hazır module'leri import edip kullanmak
6Kendi function'ınızı yazıp değer return etmek

Çalışma soruları

Dersten sonra kendi başınıza: önce soruyu çözün, tıklayınca cevap gelir.

Python ne yazdırır?


grades = ["C1", "B2", "A2"]
print(grades[1], len(grades))
print("A1" in grades)

C1 3 False
B2 3 False
B2 2 False
B2 3 True

1 ikinci item'dır; üç item var; "A1" diye bir item yok.

Python ne yazdırır?


ballon_dor = [2009, 2010, 2011,
              2012, 2015, 2019,
              2021, 2023]
print(len(ballon_dor[2:5]))
print(ballon_dor[-2])

4 2021
3 2019
4 2019
3 2021

[2:5] index 2, 3 ve 4'ü alır, 3 item; -2 sondan ikinci item.

Python ne yazdırır?


codes = "MAT123 FIZ127 TKD103".split()
print(len(codes), codes[-1][:3])

3 TKD
20 TKD
3 103
3 TKD103

split() üç item'lık bir list yapar; codes[-1] son item'dır, [:3] onun ilk üç karakteri.

Python ne yazdırır?


a = [3, 1, 2]
a.sort()
last = a.pop()
print(a, last)

[3, 1] 2
[1, 2, 3] 3
[1, 2] 3
[2, 3] 1

sort() aynı list'i sıralar: [1, 2, 3]; pop() son item'ı, 3'ü çıkarıp geri verir.

Python ne yazdırır?


course = ("FIZ127", 3, "B2")
code, credits, letter = course
print(code[:3], credits + 1)

FIZ 4
FIZ127 4
FIZ 31
Hata verir

code[:3] ilk üç karakteri alır; credits bir int, 3 + 1 = 4.

Python ne yazdırır?


a = [1, 2]
c = a
c.append(3)
print(a == c, a is c)

True True
False True
True False
False False

c = a yeni list yapmaz; a ile c aynı object'tir.

Python ne yazdırır?


a = [10]
b = a
n = len(a)
a.append(11)
print(n, len(b))

1 2
2 2
1 1
2 1

n, append'den önce alınan 1'i gösterir; b ile a aynı list'tir, list 2 item'a çıktı.

Python ne yazdırır?


import random
rolls = []
for i in range(200):
    rolls.append(random.randint(1, 3))
print(0 in rolls, 3 in rolls)

True True
False True
True False
False False

randint(1, 3) 0'ı hiç vermez; 3'ü verir ve 200 atışta 3 mutlaka çıkar.

Python ne yazdırır?


def print_credits(code, credits):
    print(code, credits)

print("başla")
print_credits("MAT123", 4)

başla MAT123 4
MAT123 4 başla
başla
code credits başla

def yalnızca tanımlar; gövdeyi call'lar çalıştırır.